Dự thảo luật đặc khu kinh tế chưa thật khoa học và có tầm

Dự thảo luật đặc khu kinh tế hiện nay chưa thật khoa học và có tầm, bởi lẽ Việt Nam coi trọng quá nhiều về ưu đãi mà chưa có giải pháp thu hút các nhà đầu tư ưu tú.

PGS.TS Vũ Minh Khương, giảng viên Trường chính sách công Lý Quang Diệu (Đại học quốc gia Singapore)

Trong khi các đặc khu kinh tế trên thế giới thu hút được nhiều doanh nghiệp lớn đầu tư vào chính bởi có một cơ chế bền vững chứ không phải ưu đãi. Thì Việt Nam cần nhìn nhận lại những ưu đãi như miễn giảm thuế, tăng thời hạn giao đất... như trong dự luật.

Đối với các ưu đãi về thuế, tôi cho rằng việc miễn giảm thuế tại các đặc khu kinh tế là không hợp lý vì có thể sẽ làm cạn kiệt ngân sách.

Ngay như Singapore, một quốc gia đã phát triển thành công các đặc khu kinh tế, thuế vẫn phải thu và ưu đãi về thuế là hết sức hạn chế.

Nhà nước sẽ sử dụng tiền thuế mà chính các doanh nghiệp đóng để hỗ trợ cho các nhà đầu tư có dự án nằm trong vùng được hưởng các chính sách ưu đãi nhất định trong việc phát triển hạ tầng. Bằng cách này, Nhà nước vừa có thể đảm bảo nguồn thu, vừa đảm bảo ngân sách mà vẫn hỗ trợ được cho các nhà đầu tư.

Trong khi đó, ở Việt Nam tiền thuế Nhà nước thu về là không đáng kể. Trong khi ưu đãi ở mức cao làm cạn kiệt ngân sách, số lượng nhà đầu tư cũng không hề ít tại các đặc khu kinh tế.

Đồng thời, việc miễn giảm như vậy trong vài năm đầu có thể khiến các nhà đầu tư coi là điều mặc nhiên dẫn đến việc thu thuế về sau sẽ rất khó. 

Trong vài ba năm đầu sẽ có một số hỗ trợ đặc biệt. Tuy nhiên sang năm thứ tư khi các đặc khu kinh tế đã cất cánh và trở nên hấp dẫn hơn nhiều đối với các nhà đầu tư thì không cần ưu đãi, hỗ trợ đặc biệt nữa.

Còn đối với việc xây dựng quy hoạch của các đặc khu, việc trích quỹ đất cần tính toán đến quyền lợi của những người thực sự có đóng góp cho sự phát triển của các đặc khu kinh tế. 

Bên cạnh đó, cần chú ý đến quyền lợi của những người dân sống tại các vùng đất đó, tránh để tiền rơi vào những cò đất buôn bán chạy chọt, lợi dụng cơ chế.

Trước hết toàn bộ quy hoạch đất phải rõ ràng, tránh trường hợp làm mất cả bản đồ như Thủ Thiêm. Việt Nam có tư duy cởi mở, hội nhập và quyết liệt nhưng nếu thiết chế không tốt và chiến lược không có tầm thì không đi xa được.

Đối với quy định thời hạn giao đất, dự thảo luật cũng đưa ra thời hạn ưu đãi thuê đất lâu nhất tại các đặc khu kinh tế là 99 năm thay vì 70 năm như hiện nay. Tôi nghĩ con số này là quá cao, vì sẽ khiến các đặc khu kinh tế bị thiên lệch về hướng thu hút các nhà đầu tư có tính đầu cơ.

Việc duy trì thời hạn giao đất 70 năm như hiện nay không chỉ tăng ủng hộ của nhân dân mà còn khuyến khích các dự án ứng dụng kỹ thuật có tiến bộ nhanh và mang lại hiệu quả sớm.

Trước đó, nhiều đại biểu quốc hội cũng cho rằng, việc giao đất với thời hạn tới 99 năm là quá dài so với chu kỳ thu hồi vốn của hoạt động sản xuất, kinh doanh và có thể bất lợi cho Nhà nước do nền kinh tế thế giới đang có sự biến động mạnh mẽ, có thể dẫn đến những thay đổi khó dự báo về vai trò, vị trí của một số ngành, nghề được ưu tiên trong nền kinh tế.

Theo ban soạn thảo Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, quy định này gây nhiều khó khăn trong thực hiện đền bù, giải phóng mặt bằng trong trường hợp cần thu hồi đất để sử dụng vào mục đích khác. Đồng thời, tạo sự khan hiếm quỹ đất để phục vụ phát triển kinh tế xã hội tại các đặc khu trong dài hạn.

Bên cạnh đó, quy định này có thể sẽ gây ra phản ứng tiêu cực của người dân, doanh nghiệp, xã hội ngoài đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt trong trường hợp dự án được phép cho thuê đất 99 năm triển khai chậm tiến độ, không thành công, không mang lại lợi ích cho người dân và nền kinh tế hoặc các nhà đầu tư thực hiện chuyển nhượng lại dự án cho nhà đầu tư khác.

Một thể chế ưu tú trong các đặc khu kinh tế với sự giám sát của toàn dân là cần thiết để xử lý và đào thải các nhà lãnh đạo yếu kém. Thực tế hiện nay ai cũng thích làm đặc khu vì được hưởng lợi lớn nhưng thực ra nếu làm tốt cơ chế sẽ khắc nghiệt hơn rất nhiều, chẳng khác nào cưỡi lên lưng hổ.

Đồng thời, các đặc khu kinh tế cũng cần phải là điểm hút về công nghệ, nhân tài và là nơi để khẳng định đẳng cấp với thế giới.

Chuyên mục: Góc nhìn
Vũ Minh Khương
Vũ Minh Khương - Giảng viên Trường chính sách công Lý Quang Diệu (Đại học quốc gia Singapore)

Ông Vũ Minh Khương sinh năm 1959 là phó giáo sư, tiến sĩ người Việt Nam. Ông hiện là giảng viên Trường Chính sách công Lý Quang Diệu (Đại học Quốc gia Singapore), thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc nhiệm kì 2016-2021.

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công bố. Các trường bắt buộc được đánh dấu *